Spelregelrubriek – deel 1: rokade en hoofdpijn

                                            

Enkele jaren geleden deed er zich bij de amateurgroep bij Univé in Hoogeveen een incident voor: een speler die op dat moment samen met “onze” Roel Donker de ranglijst aanvoerde wees zijn tegenstander op het feit dat die bij de rokade eerst de koning hoort te spelen en dan de toren. De tegenstander was hier zo boos over dat hij vertrok.

In de schaaksport zijn de regels bedoeld om duidelijkheid te scheppen over wat wel en niet mag. Op die wijze kan een wedstrijd sportief en zonder incidenten verlopen. Als spelers ergens niet uitkomen of ze zijn het oneens met elkaar, dan is daar ook nog altijd de wedstrijdleider die kan helpen.

Rond de rokade hangt echter nog steeds een hardnekkige mist bij vele beoefenaars van het edele spel en daarom hier nog eens duidelijk de regels, maar ook een stukje achtergrondinformatie, zodat de verwarring die er soms waar te nemen valt verklaard wordt. Enige hoofdpijn is dan niet vreemd te noemen……..lees maar:

 

Allereerst de FIDE-regelgeving:

Artikel 3.8 a.ii  Rokeren is een zet van de koning en een toren van dezelfde kleur op dezelfde rij, geldend als  een enkele koningszet, en wordt uitgevoerd door de koning van zijn oorspronkelijke veld twee velden  naar de toren te verplaatsen en daarna de toren over de koning heen te verplaatsen op het door de  koning overschreden veld. Artikel 3.8 b  1. Het recht op rokeren is opgeheven:   a. als met de koning al een zet is gedaan, of   b. met een toren waarmee reeds is gezet.  2. Rokeren is tijdelijk  niet toegestaan:   a. als het veld waarop de koning staat, het veld dat overschreden wordt of het veld waarop hij      geplaatst zou moeten worden, wordt aangevallen door een of meer stukken van de tegenstander;   b. als er een stuk staat tussen de koning en de toren waarmee wordt beoogd te rokeren.

Artikel 4.4  Als een speler die aan zet is:  a. opzettelijk zijn koning en een toren aanraakt, dan moet hij aan die kant rokeren, indien dit     reglementair is toegestaan.  b. opzettelijk een toren aanraakt en daarna zijn koning, dan mag hij bij die zet niet aan die zijde     rokeren en is artkel 4.3 a ( aanraken is zetten ) op de situatie van toepassing: er moet dus een     zet gedaan worden met de aangeraakte toren.  c. met de bedoeling om te rokeren de koning aanraakt, of tegelijkertijd koning en toren, maar rokeren     aan die zijde niet is toegestaan, dan moet de speler een andere reglementaire zet met zijn koning     doen ( dit kan rokeren aan de andere zijde inhouden ). Als er geen reglementaire zet met de koning     mogelijk is, dan is elke andere reglementaire zet toegestaan

Belangrijk om te onthouden: bij rokeren altijd eerst de koning spelen, dan de toren en kijk eerst goed of je wel mag rokeren!

Dan een stukje geschiedenis:

Voor 1560 werd er in twee zetten gerokeerd en werd eerst de toren gespeeld!Daarna sprong de koning over de toren. De rokade werd toen ook wel koningssprong genoemd. De volgorde werd bepaald door de etiquette: een ondergeschikte springt toch niet over de majesteit?! Tot en met 2005, slechts zeven jaar geleden, stond er nog altijd in de grote dikke Van Dale dat de toren eerst gezet moet worden bij een rokade! Zo komen veel huisschakers bij dit verkeerde idee.

Vanaf ongeeer 1630 geldt de tegenwoordige rokaderegel in bijna heel Europa. In 1971 stelt de FIDE dat iemand,  die wil rokeren en eerst de toren aanraakt een waarschuwing dient te krijgen van de wedstrijdleider, maar deze rokade wordt wel als legaal beschouwd. Vanaf 1992 dient er echter streng opgetreden te worden en moet de arbiter de verkeerd uitgevoerde rokade verbieden en een torenzet eisen indien dat mogelijk is!

Opmerkelijk is dat de Amerikaanse Schaakbond op dit gebied zijn eigen regels hanteert en zich niets van de FIDE aantrekt: rokeren is rokeren en de volgorde van aanraken maakt niet uit!

Bronnen:

– FIDE-reglement

– Een  inroductie in het schaakrecht ( Pieter de Groot )

Één reactie
  1. Och ja… dat is waar ook! Al wilde die speler die daar wat van zei ook helemaal niet dat zijn tegenstander vertrok en was hij gewoon heel verbaasd geweest over het feit dat die man zo rokeerde.. Sja, heftige toestand was dat. De rokerende partij is ook niet meer teruggekomen in dat toernooi… Al met al: denk dus goed voordat je van regels gebruik maakt, schaken is toch vooral nog een leuk spelletje!

.