RB - Jos ten Hacken, na 13...,Le7

Uit de laatste KNSB ronde, ik had hier wit. Ik sta een pionnetje achter. Zwart heeft een loperpaar. Hij heeft ook twee centrumpionnen. Wat is er voor de witte stelling te zeggen? Zwart heeft zwakke zwarte velden. En wit heeft een ontwikkelingsvoorsprong.

Net toen ik op het punt stond 1. Pb6 te spelen, besloot ik er toch nog even goed voor te gaan zitten. Het beviel me niet dat zwart kort kon rokeren en met zijn mooie lopers (die op b7 heeft geen witte tegenstander meer) compensatie heeft als wit de kwaliteit pakt op a8. Zit er niet meer in?

1. Pbc5!, Dc6 2. Pxb7, Dxa4

Als zwart het andere paard pakt (2…, Dxb7) dan speelt wit 3. Pb6 en hier heeft zwart aanmerkelijk minder compensatie na 3… 0-0 4. Pxa8, Dxa8 5. f5.

3. Pd6+, Kf8

Zwart besluit de rokade op te geven. Ook 3…, Lxd6 4. Dxd6 is geen pretje: wit heeft een sterke controle op de zwarte velden en verhindert voor het moment de zwarte rokade.

Stelling na: 3…, Kf8.

4. Pc8, Dc6 5. Pxe7, Kxe7 6. Dxb4+, d6 7. Tad1, Pd7 8. f5, e5 9. Tf2

Stelling na Tf1-f2

Wit heeft behoorlijke druk tegen de pion op d6. Toch bekroop me hier het gevoel dat ik het eerder ergens had laten liggen. Met 9…, a5! (André) had zwart hier hardnekkig tegenstand kunnen bieden. Het idee is om de pion op d6 vanaf de zijkant te dekken met Ta8-a6. Na iets als 10. Da3, Dc7 11. Tfd2, Ta6 staat wit nog steeds beter. Hij kan druk blijven zetten met 12. c4! wat onder omstandigheden c4-c5 dreigt, maar zwart kan vechten.

9…, Tab8? 10. Da3

Nu valt er niets redelijks meer te verzinnen tegen de verdubbeling op de d-lijn.

10…, Pc5

Hoe ging wit verder?

Tussen tweek haakjes:
Mischien kan Roel vast beginnen met zijn hersens te laten kraken waar ik eerder een mooie aanvalsmogelijkheid liet glippen.

Ook zonder tijdnood giert een schaker de adrenaline soms door de keel. Zoals in dit soort stellingen, waar ieder tempo telt, omdat het maar de vraag is wie eerst komt! Er is geen weg terug, dus Fokke speelde 1. h6, b4 2. g5, b3 en de volgende stelling stond op het bord:

Wat zouden jullie hier spelen?

Vandaag is het 10 april, veel bekersucces MSV1! (Update: helaas, het mocht niet zo zijn! Op schaakbond.nl zijn de resultaten al bekend) Als je als supporter eens binnenloopt rond de tijdnoodfase zou je zomaar vuurwerk als wat hier volgt kunnen zien, uit een van de eerste ronden van de KNSB competitie. De tegenstander van Dennis stond prachtig met zijn verbonden centrum-vrijpionnen, maar heeft net een steekje laten vallen. Hoe profiteerde Dennis?

1…, Pxd5! (Theo)

Wit is de trots van zijn stelling kwijt, de gedekte vrijpion op d5. Dat is psychologisch zwaar te verwerken. Op zo’n moment moet je vergeten dat je beter stond, en er gewoon maar het beste van maken. Wit koos voor

2. Pg4

Mij lijkt 2. f4! een betere zet, al heeft zwart ook hier veel spel. Maar na de tekstzet stond de volgende stelling op het bord:

Ik zat hier wat te rekenen als toeschouwer: 2…, Lxe2 3. Texe2, Pc3 4. Txd6, Pxe2 5. Td7+, hmm…, wit lijkt wat koninsgaanval te hebben, en de vrije e-pion ziet er niet ongevaarlijk uit. Mis ik iets hier? Of mis ik misschien wel drie of vier zaken?

Inderdaad mis ik meerdere dingen. De belangrijkste in bovenstaande variant is dat slaan niet verplicht is in schaken. Zie onderstaand diagram.

In plaats van 4…Pxe2? speelt zwart 4…, Tb8! (Bart, Theo) met ontzettende koningsaanval. Wit reageert het best met 5. Td7+! (Bart), Kf8 6. Td1 Niet 6. Te1??, Tb2! met ondekbaar mat 6…, Pxd1 Zwart slaat de actiefste toren eraf. Wit reageert nu het best met 7. Pf6! Daarom was het sterk even de zwarte koning naar f8 te dwingen. De dreigende vork op d7 geeft wit de tijd om het paard naar d5 te spelen om het zwarte paard van c3 te houden. Maar zwart lijkt een winnend eindspel te kunnen krijgen, bijvoorbeeld met 7…,Tb2!

Theo gaf al aan dat 3. Tdxe2 sterker is, al lijkt het niet gevaarlijk voor zwart. Andere mogelijkheden om te onderzoeken zijn nog 3. exd5 en 3. Txd5. Maar ook zwart heeft nog andere opties. Dennis koos 2…h5! Een leuke tussenzet. Wit moet wel even een stapje terug doen, want na 3. exd5? hxg4 4. fxg4 zit zijn paard in een soort eeuwige penning. 3. Pf2. Zie diagram.

Op dit moment zag ik nog een mogelijkheid voor zwart, behalve 3…, Lxe2. Maar ik dacht dat het niet kon: 3…, Pb4 4. Txd6, Pc2+ 5. Kb1, Pxe1 6. Txa6 en wit heeft een stuk meer. Klopt dit oordeel?

Eens even kijken:

Dennis zei hier tegen mij na afloop: “Hier begint het pas!” Wederom komt zwart met een onverwachte uithaal, en ook nog met dezelfde zet als eerder: 6…, Tb8+!. Als wit de hoek ingaat komt er weer een mooi matbeeld. Gaat wit naar c1 dan loopt zwart door met de a-pion en wint de kwaliteit. Dus: 7. Ka2, Tb2+ 8. Kxa3, Txe2. Dit eindspel staat waarschijnlijk verloren voor wit: zijn koning staat veel te ver van de koningsvleugel verwijderd, waar de zwarte h-pion klaar staat om de strijd te beslissen. Wit kan de loper op a6 dus niet slaan en moet proberen in troebel water te vissen met 6. Pd4. Merk op hoe sterk de zet 2…, h5! was! Zonder die zet zou het witte paard nog op g4 staan en zou de gecombineerde kracht van de paarden op d4 en g4 wit een koningsaanval bezorgen, eventueel na nog een tussenschaakje op d7! Dennis vertrouwde 3…,Pb4 toch niet helemaal achter het bord en koos voor

3…, Lxe2.

We hebben al gezien wat voor rampspoed wit te wachten staat na 4. Texe2. Wit reageerde hier sterk met

4. exd5, Lb5 5. Pe4

Wit moet stukken op het bord houden. In het eindspel wordt het een nadeel dat zijn koning zo ver bij de koningsvleugel vandaan staat, waar zwart de laatste witte pionnen zou kunnen opruimen om te promoveren. Met de torens op het bord kan wit met zijn paard in het centrum en de vrije d-pion en de zwakke pion op g6 nog proberen een koningsaanval op touw te zetten. Wit liet zijn kansen hierop echter glippen en Dennis won uiteindelijk fraai in een eindspel van loper tegen paard.

Nog een paar slotopmerkingen: Theo merkte op dat de gevolgen van 1…,Pxd5 lastig helemaal door te rekenen zijn. Achter het bord lijkt mij dit ook niet te doen. Anne Bert merkte op dat als zwart kon toveren hij het hele pionnenblokje zou opeten met zijn paard. Inderdaad is dit een reele optie als wit 2.f4!? speelt: 2…,Pxf4!? 3. Txd6, Lxe2 4. Pc6, Txe4 en het hele witte pionnenblokje is verdwenen! Wat meer beschouwend: Na 1…, Pxd5 van zwart wordt de stelling plotseling enorm tactisch. Tussenzetten spelen hier een belangrijke rol. Beide partijen hebben kansen op een felle koningsaanval, wat verrassend is met zo weinig stukken! Wit heeft hierbij het nadeel dat als geen van beide aanvallen doorslaat hij vaak in een verliezend eindspel terechtkomt. Hij heeft zelf geen pionnen meer op de damevleugel, zodat die strijd op de koninsgsvleugel zal worden gestreden, waar zijn koning ver vandaan staat. Met dit in het achterhoofd is er nog een aardige variant, waar wit probeert zo snel mogelijk wat zwarte koningsvleugelpionnen op probeert te ruimen: 2. Pxg6!? hxg6 (Natuurlijk is terugslaan niet verplicht…) 3. Pc1! Wit zal het stuk nu weer terugkrijgen. Als hij er ook nog in zou slagen de g-pion te ruilen komt de remise in zicht. Voor wie het aardig lijkt een leuke stelling om nog wat op te zweten!

RB - Sikko Ros

FEN : 3q1rk1/6bp/3pb3/pprN1p1Q/4p3/1BP5/PP3PPP/3R1RK1

Het lijkt of zwart a5-a4 dreigt te spelen, om mijn loper weg te jagen en dan het paard op d5 te winnen. Ik zag dat dit geen gevaarlijke dreiging is, en meende dat dit een goed moment was om de zwarte voorpost op e4 aan te pakken.

1. f3!?

Het mes snijdt aan twee kanten: ook mijn koning komt een weinig op de tocht te staan. Alternatieven waren 1. Td2 om verdubbeling voor te bereiden, of 1. Tfe1, om eventueel daarna met f3 voort te zetten.

1…,Lf7

Ook na 1…,a4 was mijn volgende zet gevolgd.

2. Pf4

Zonder deze penning zou wit een stuk verliezen.

2…, Lxb3 3. axb3.

Hier was ik redelijk tevreden, maar volgens mij staat zwart na 3…,Te5! helemaal niet slecht. De e-pion kan gaan zorgen voor behoorlijke activiteit. Zwart past de eindspel regel “toren achter de vrijpion” toe.

3…, De7?!.

Stelling na 3..., De7?!

4. fxe4!

Hiermee dwingt wit het initiatief af.

4…, fxe4 5. Pd5!, Txf1 6. Txf1, De6

Stelling na 6..., De6

Het lijkt alsof het witte paard op d5 in de problemen is, maar het was me opgevallen dat in deze stelling de witte toren meer meedoet dan de zwarte.

7. Dg5 (Rienk)

Nog sterker was 7. Dh4! Tijdens de partij kon ik geen voordeel vinden na 7…, De8?!, maar na 8. Pf6+, Lxf6 9. Txf6! heeft de zwarte koning te weinig bescherming. Sterker speelt zwart ook hier 7…, h6, waarna wit met 8. Pf6+, Kh8 9. Dxe4, Dxe4 10. Pxe4 een eindspelletje met een pionnetje meer afdwingt.

7…, h6 8. Dd8+, Kh7 9. Pf6+, Kg6!

De zwarte koning stapt moedig naar voren. Na 9…, Lxf6? 10. Txf6, Tc8! 11. Txe6 (11. Dxd6 kan ook) 11…Txd8 12. Txe4 heeft wit een pionnetje meer in het toreneindspel.

10. Pxe4!

Stelling na 10. Pxe4

Zover had ik gekeken na 4. fxe4!. Zwart kan het paard niet slaan vanwege Dd8xd6 en wit valt koning en toren aan.
Mijn taxatie was: wit heeft zwart zijn belangrijkste pion gewonnen en staat een pion voor. Dit moet dus wel goed zijn, en iets beter voor wit. Toch kon ik dit tijdens de partij niet bewijzen. Het witte paard vindt geen steunpunt in het centrum. De zwarte stukken zijn zeer actief, en de witte damevleugelpionnen zijn kwetsbaar. Zwart heeft voldoende compensatie voor de pion. In het vervolg ben ik teveel op de aanval gericht, en verlies ik de voorzichtigheid uit het oog.

10…Td5 11. Dh4, Te5 12. Pg3, Kh7 13. Ph5?!

Stelling na 13. Ph5?!

Wie ziet hoe zwart hier het initiatief naar zich toe trok?

FEN : 2r2kr1/1p2pp2/p2pq3/6pp/3PPn2/4NP2/PP4PP/R2Q1RK1

Een klein fragmentje waar ik een beetje trots op ben. Wit heeft een mooi centrum, zwart heeft redelijk wat ruimte op de koningsvleugel: wit lijkt iets beter te staan. Ik wilde hier mijn toren op a1 naar de c-lijn plaatsen, maar dat gaat niet vanwege afruil gevolgd door een paardvork. Dus wilde ik 1. Kh1 spelen, maar ik vond 1…g4 er gevaarlijk uitzien. Bijvoorbeeld 2. fxg4, Dxe4 3. Df3, Dxf3 4. Txf3, Pe6 (Pe2?!) 5. gxh5?! Pxd4. Dit beviel me niet echt. Beter leek me 2. Tc1, bijvoorbeeld 2…Txc1 3. Dxc1, gxf3 4. Txf3, Dxe4 5. Dc8+, Kg7, waarna de volgende stelling op het bord staat:

Nu zat ik te kijken naar dingen als 6. Tg3+, en 6. Pf5+ maar het lukte allemaal niet vanwege mat op de onderste rij! Ik wilde echter nog niet afzien van 1. Kh1, en nam wat meer tijd. Zien jullie de winst die ik uiteindelijk vond voor wit?

Ik deed dus toch 1. Kh1! Mijn tegenstander dacht echter een paar tellen na en deed 2…h4! Ja, hij hoefde inderdaad geen 1…g4 te doen.

Alleen omdat Kees vroeg om het einde van mijn partij. Wit aan zet, wie ziet alle varianten?

Karpov-Kasparov, uit een of andere match. Zwart is aan zet. Karpov schrijft: na 1…, e4 wint 2. Ld1, Tf7 3. Kd4, Tf2 4. c5+, Ke7 5. Lb3, Td2+ 6. Kc3, Td3 7. Kb2, e3 8. La4.

Geloven jullie Karpov op zijn woord?

Update: Inmiddels heeft deze stelling uitgebreid in het Nadenkertje gestaan, ons clubblad. Hier nog een korte samenvatting van de varianten. Kasparov speelde hier 1…, h3, en Karpov reageerde met 2. g3. Daar ga ik verder niet op in, alleen op de cryptische zijvariant die Karpov geeft na het logische 1…,e4:

1…,e4 2. Ld1 (de loper is het beste stuk hier om de e-pion tegen te houden, met andere stukken boet wit te veel activiteit in.) 2…, Tf7 (Zwart gooit het over een andere boeg, door met de toren binnen te vallen pakt hij het blokkadeveld e2) 3. Kd4?! (Deze zet is niet de sterkste volgens mij, de koning moet even later weer terug wat tijdverlies betekent. Beter speelt wit 3. Tg5!, dit verbetert de positie van de toren, snijdt de zwarte koning af en ondersteunt het oprukken van de c-pion. Wit behoudt dan voordeel, al is er geen geforceerde winst.) 3…, Tf2 4. c5+, Ke7 5. Lb3, Td2+ 6. Kc3, Td3+? (Deze zet beperkt de zwarte loper in de activiteit. Veel sterker is 6…, e3!. Zwart houdt het veld e4 onder controle met de loper, en de witte toren komt maar moeilijk achter de e-pion. Wit moet op zoek naar remise met 7. Tg7+, Kf8 8. Tg8+ Ke7+ 9. Tg7+ enzovoort.) 7. Kb2, e3 8. La4? (Met 8. Te4+ kan wit de toren nu achter de e-pion krijgen, bijvoorbeeld 8…, Kf6 9. Te8, en zwart is in de problemen. Met 8. La4 wil wit ook op de volgende zet de loper op b1 gaan slaan, en Karpov besluit met deze zet: wit wint. Echter, zwart heeft nog een mooie desperado!) 8…, Tb3+! (Nu bestrijkt de zwarte loper veld e4 weer.) 9. Lxb3 (Of 9. Kxb3, e2 10. Tg8, Lg6!. Zwart gaat het schaak op e8 tegen. De loper kan worden geslagen maar dan promoveert de e-pion.) 9…, e2 10. Tg7+, Kf8 11. Tg8+, Ke7 12. Tg7+ met remise.

Er werd mij gisteren al duidelijk gemaakt dat ik een paar fragmenten moest gaan laten zien. Deze eerste schoot me vanochtend ineens te binnen. Helaas een paar uur te laat . De laatste zet van Dennis was …f6. (Overigens won Dennis de partij uiteindelijk, nadat ik me staande had weten te houden met een boel kunst en vliegwerk en een tijdnoodduel had afgedwongen). Wit aan zet.

Ik had twee leuke en vooral ook lastige partijen tegen Yge en ook nog 2x met zwart. Onderstaande stelling uit de voorronde: wit aan zet. (stelling was waarschijnlijk iets anders, maar mijn geheugen laat me in de steek).

In de finalegroep waren de rollen omgedraaid: zwart aan zet:…. ook een benadering van de stelling. Yge speelt zulke originele partijen dat het lastig is om alles te onthouden . Het ziet er te kaal uit, misschien dat er nog een paar lichte stukken op het bord stonden…

Als laatste, want zo veel herinner ik me dus niet meer…, mijn andere overwinning in de finalegroep. Het zal ook wel duidelijk zijn dat Sipke me tot dit moment volledig weggespeeld heeft. Maar met zo’n 30 seconden op de klok vind ik wel ineens een winst hier. Wit aan zet.

Was in ieder geval weer heel leuk om mee te doen en prima georganiseerd. Wat een geluk bovendien met het week .